Wat overdag niet meer landt, wordt ’s avonds ergens anders gedragen.
Onlangs zei onze zoon in de auto iets dat bleef hangen. “Mama, wat heeft het eigenlijk nog voor zin dat wij daar zitten als we soms gewoon niks zitten te doen?” En eerlijk? Ik denk dat veel jongeren dat gevoel ondertussen herkennen, maar dat we als volwassenen vooral bezig zijn met het systeem draaiende te houden.
Want het debat rond onderwijs gaat vandaag voortdurend over hogere kwaliteit, langer op school blijven, strengere normen en meer aanwezigheid. En ergens begrijp ik onze minister daar ook wel in. Natuurlijk wilt ge als overheid vermijden dat onderwijs gewoon bezigheidstherapie wordt. Natuurlijk wilt ge jongeren voorbereiden op later. Alleen denk ik dat er bestuurlijk iets serieus onderschat wordt.
Namelijk wat het een maatschappij begint te kosten wanneer een systeem structureel méér compensatie nodig heeft om dezelfde resultaten te blijven halen.
Mama… wat heeft het nog voor zin dat wij daar zitten? Die vraag blijft hangen.
Want dat is exact wat ik vandaag rondom mij zie gebeuren. Meer zorgvragen. Meer diagnoses. Meer therapieën. Meer externe begeleiding. Meer remediëring. Meer administratie. Meer overlegstructuren. Meer leerkrachten die op hun limiet zitten. Meer ouders die ’s avonds thuis nog bezig zijn met reguleren, structureren, opvangen en rechttrekken wat overdag niet meer geland is.
En toch blijft iedereen zeggen dat het nog werkt.
Ja. Maar tegen welke kost?
Want die kost zit verspreid. Dus niemand ziet het geheel nog.
Een beetje bij ouders. Een beetje bij scholen. Een beetje bij CLB’s. Een beetje bij internaten. Een beetje bij psychologen. Een beetje bij logopedisten. Een beetje bij ziekenfondsen. Een beetje later bij werkgevers. En nog later bij gezondheidszorg.
Daardoor lijkt het alsof het systeem nog draait, terwijl het in werkelijkheid steeds meer begint te draaien op verborgen draagkracht.
En dat is volgens mij de fundamentele systeemfout die vandaag in het debat sluipt. We verhogen misschien de aanwezigheid, maar tegelijk stijgt overal de hoeveelheid compensatie die nodig is om jongeren nog mee te krijgen.
Dat is het paradoxale eraan.
Wat als de echte onderwijscrisis niet in de klas zit, maar in alles wat erna gedragen moet worden?
Want langer aanwezig zijn betekent niet automatisch beter leren. Zeker niet wanneer jongeren neurologisch al over hun grens zitten. Dan verschuift leren stilaan naar volhouden, maskeren, herstellen en proberen overeind te blijven.
En misschien moeten we ons stilaan een ongemakkelijke vraag durven stellen.
Wanneer leren alleen nog lukt dankzij voortdurende compensatie op alle lagen, zijn we dan nog bezig met kwaliteit? Of zijn we stilaan een systeem aan het rechthouden dat structureel over zijn grens aan het gaan is?
Want systemen die te lang blijven draaien op voortdurend dragen in plaats van duurzaam landen, beginnen uiteindelijk overal lekken te vertonen. Niet plots. Maar sluipend.
En ik denk eerlijk gezegd dat veel ouders, leerkrachten en jongeren dat ondertussen haarfijn aanvoelen.
Alleen hebben we er maatschappelijk nog te weinig taal voor. Dus blijven we vaak praten over motivatie, discipline, resultaten en aanwezigheid, terwijl er onder de oppervlakte iets helemaal anders aan het gebeuren is.
Namelijk een systeem dat steeds meer energie vraagt om dezelfde stabiliteit te behouden.
En misschien zit net daar één van de belangrijkste onderwijsvragen van de komende jaren. Niet alleen hoe we jongeren langer op school houden. Maar hoe we ervoor zorgen dat leren opnieuw echt kan landen — zonder dat iedereen errond stilaan opgebrand geraakt.
Want uiteindelijk gaat dit voor mij niet alleen over onderwijs of politiek.
Dit gaat over een veel bredere systeemvraag waar ik binnen AX SEA al langer naar kijk: wat gebeurt er met mensen, organisaties en samenlevingen wanneer de hoeveelheid compensatie groter begint te worden dan wat nog duurzaam gedragen kan worden?
Dat ziet je in bedrijven. In gezinnen. In zorg. En vandaag ook steeds scherper in onderwijs.
Want wat niet meer echt kan landen, wordt ergens anders gedragen.
Want wat niet meer gedragen kan worden binnen een systeem,verschijnt uiteindelijk ergens anders in de samenleving.
