The Bug vermoedt neurodivergentie. Wat kan het wél onderzoeken?

Het woord neurodivergentie valt steeds vaker. Alleen niet in het gesprek met de medewerker.

De HR-manager opent het dossier voordat de dossierbeheerder van de sociale dienst inbelt. Op het scherm staan twee periodes van afwezigheid, een mislukte werkhervatting en verschillende evaluaties van Tom. De medewerker beheerst het werk inhoudelijk en ontdekt regelmatig fouten voordat anderen ze zien. Toch lopen overleg, onverwachte wijzigingen en onduidelijke prioriteiten telkens opnieuw vast.

Tom heeft inmiddels verschillende afspraken gemaakt. Informatie wordt vaker schriftelijk bevestigd, vergaderingen worden vooraf aangekondigd en taken worden duidelijker verdeeld. Na enkele weken verdwijnen die afspraken langzaam naar de achtergrond. Een klantvraag krijgt voorrang, een planning verandert en belangrijke beslissingen vallen opnieuw tijdens korte gesprekken tussen twee vergaderingen door.

De medewerker blijft langer werken om ontbrekende informatie te reconstrueren. Collega’s ervaren de bijkomende vragen als behoefte aan bevestiging. Tom ziet dat eenvoudige wijzigingen steeds meer tijd kosten. HR ziet de afwezigheden opnieuw toenemen.

In de wandelgangen vraagt iemand of neurodivergentie een rol kan spelen.

De HR-manager noemt het vermoeden niet wanneer de dossierbeheerder inbelt. Ze vraagt welke informatie nog ontbreekt om de volgende stap te bepalen. De dossierbeheerder bekijkt de geregistreerde afwezigheden, de werkhervattingsafspraken en de verslagen van Tom. Ook zij ziet dat de organisatie verschillende maatregelen heeft geprobeerd. Wat ze niet kan zien, is wat er telkens vlak vóór het vastlopen op de werkvloer gebeurt.

“Is er een medische verklaring?”, vraagt HR.

Niet in het dossier. Misschien bestaat ze niet. Misschien kent de medewerker haar zelf niet. Misschien is er persoonlijke informatie die zij niet wil delen. Geen van die mogelijkheden geeft The Bug een basis om neurodivergentie te veronderstellen of de medewerker vanuit een vermoeden te beoordelen.

Daarmee lijkt het gesprek opnieuw bij het begin uit te komen. De organisatie ziet een patroon, maar kan de verklaring niet invullen.

De dossierbeheerder opent de laatste evaluatie en blijft hangen bij één zin van Tom: Na onverwachte wijzigingen verliest de medewerker het overzicht en vertraagt de uitvoering.

Ze vraagt niet wat de medewerker mogelijk heeft. Ze vraagt wat er op die dagen precies veranderde.

HR legt de agenda, de aangepaste planning en de geregistreerde taken naast elkaar. Op de dagen vóór de uitval wijzigden prioriteiten meerdere keren. Beslissingen werden mondeling genomen en verschenen pas later in het systeem. De medewerker bleef verantwoordelijk voor het resultaat, maar beschikte niet meer over één betrouwbare versie van de opdracht.

De HR-manager ziet nu iets wat in de afzonderlijke verslagen niet zichtbaar werd. Onder communicatie stond dat de medewerker veel bevestiging vroeg. Onder flexibiliteit stond dat veranderingen moeilijk verliepen. Onder werkbelasting stond dat taken te veel tijd kostten. Nergens stond dat drie verschillende informatieroutes tegelijk konden bepalen wat op dat moment prioriteit had.

Het vermoeden van neurodivergentie levert The Bug geen antwoord op. De reconstructie van het werk wel.

Tom kan onderzoeken hoe wijzigingen worden doorgegeven en wanneer verantwoordelijkheden veranderen zonder dat het mandaat mee verschuift. HR kan volgen of afspraken ook onder tijdsdruk blijven bestaan. De sociale dienst kan de werkhervatting beoordelen op basis van functionele informatie, zonder een medische verklaring te verlangen. De medewerker hoeft daarvoor geen diagnose te bevestigen of een persoonlijk verhaal bekend te maken.

Daar bevindt zich The Gap.

Niet tussen een organisatie die denkt te weten wat een medewerker heeft en een medewerker die daarover zou moeten spreken. The Gap bevindt zich tussen het herkenbare patroon en de werkelijke omstandigheden waarin dat patroon telkens opnieuw ontstaat.

The Bug kan geen neurodivergentie vaststellen. Het kan wel onderzoeken waarom informatie versnipperd raakt, verwachtingen botsen, verantwoordelijkheden onduidelijk worden en gebruikelijke aanpassingen onder druk verdwijnen. Dat zijn geen medische vragen. Het zijn vragen over de werking van het werk.

Binnen het AX SEA Keystone Werkhervattingsonderzoek onderzoeken we daarom niet of een vermoeden klopt. We reconstrueren wat er tussen mens en werk gebeurt, welke informatie de verschillende actoren bereikt en waar de organisatie kan corrigeren zonder iets over de medewerker in te vullen.

Aan het einde van het gesprek staat het woord neurodivergentie nog steeds niet in het dossier. Wel staat voor het eerst beschreven wat er op het werk gebeurt voordat de medewerker uitvalt.

Wat kan uw organisatie onderzoeken wanneer zij neurodivergentie vermoedt, maar niets over de medewerker kan of wil veronderstellen?

The Gap — Case 05 bij The Bug

The Bug is een fictieve organisatie. De personages en gebeurtenissen zijn samengesteld uit terugkerende organisatiepatronen. Ze verwijzen niet naar één bestaand bedrijf of individueel dossier.

Volgende case: Milan neemt drie weken verlof. Waarom ontdekt The Bug pas dan welk werk nergens geregistreerd staat?